Ehveni Şer: Toplumsal Yapıların ve Bireylerin Etkileşiminde Bir Dönemeç
Bir araştırmacı olarak toplumsal yapıların bireylerin yaşamlarını nasıl şekillendirdiğini gözlemlemek her zaman büyüleyici olmuştur. Toplumların bireylere ne kadar fazla biçim verdiğini, onların hangi rollerle şekillendiğini anlamak; hem sosyolojik hem de kültürel pratiklerin izini sürmek, bazen karmaşık ama bir o kadar da öğreticidir. Bu yazıda, “ehveni şer” kavramını, toplumsal normlar, cinsiyet rolleri ve kültürel pratikler çerçevesinde ele alacağım. Bu kavram, sadece bireysel tercihler değil, aynı zamanda toplumun bireyler üzerindeki etkisinin ne denli güçlü olduğunu da gözler önüne seriyor.
Ehveni Şer Kavramı Nedir?
“Ehveni şer”, Arapçadan Türkçeye geçmiş bir deyim olup, en kötü durumlar arasında en az kötü olanı tercih etme anlamına gelir. Bir anlamda, iki olumsuz durumdan daha az zarar vereni seçmek, toplumsal düzeyde bir tür zorunluluk ya da kaçınılmazlık olarak görülür. Bu kavram, bireylerin veya toplulukların, ikili seçimler arasında daha az zararlı olana yönelmesini anlatan bir felsefi bakış açısı sunar.
Ancak “ehveni şer”, sadece bireysel tercihlerle sınırlı değildir. Bu kavramın toplumsal boyutları da vardır. Toplumların, bireylerin davranışlarını yönlendiren normlar, alışkanlıklar ve kültürel pratikler üzerinden inşa ettiği yapılar, bazen bireyleri bu tür tercihler yapmak zorunda bırakabilir. Toplum, bireylere çeşitli rolleri ve davranış kalıplarını dayatırken, bireyler de bu dayatmalarla uyum sağlamak için çoğu zaman “en kötü durumlardan daha az kötü olanı” seçerler.
Toplumsal Normlar ve Cinsiyet Rolleri
Toplumların bireylerinden beklediği davranışlar, genellikle toplumsal normlarla şekillenir. Bu normlar, cinsiyet rollerini de derinden etkiler. Erkekler ve kadınlar, tarihsel süreç içerisinde belirli toplumsal işlevlere göre şekillendirilmişlerdir. Toplum, erkeklerden genellikle yapısal işlevlere odaklanmalarını beklerken; kadınlardan daha çok ilişkisel bağları kurma ve sürdürme becerileri bekler.
Erkeklerin yapısal işlevlere odaklanması, iş dünyasında, siyasette ve kamu hizmetlerinde daha görünür hale gelmelerini sağlar. Toplumun bu beklentisi, genellikle erkeklerin kariyer odaklı bir yaşam sürmelerine yol açar. Kadınların ise daha çok aile içindeki rollerine odaklanması, onlardan toplumsal ilişkilerde aktif olmalarını, empati ve bakım becerilerini geliştirmelerini talep eder. Bu cinsiyetçi yapı, kadınların kariyer ya da kamusal alan yerine daha çok ev içindeki görevlerine ve çocuk bakımına yönelmelerine yol açar.
Böyle bir yapının sonucu olarak, hem erkekler hem de kadınlar sıklıkla “ehveni şer”i yaşarlar. Erkekler, toplumun beklentilerini karşılamak için iş dünyasında daha agresif bir tutum takınırken, kadınlar toplumsal normlara uymak için aile içindeki rollerine odaklanmak zorunda kalabilirler. Her iki cinsiyet de bazen bu seçimlere mecbur kalır, çünkü toplum onlardan farklı davranmalarını beklemez.
Kültürel Pratikler ve Toplumsal Değerler
Toplumsal yapının kültürel pratiklerle birleştiği noktada, bireyler “ehveni şer” durumunu daha derinlemesine deneyimlerler. Kültürel pratikler, bir toplumun inançlarını, değerlerini ve yaşam tarzını yansıtır. Bu pratikler, toplumun farklı kesimlerinde normları pekiştirirken, bazen bireyler kendilerini bu normlara uymak zorunda hissederler.
Örneğin, bir kadının kariyer yapma isteği, çoğu zaman toplumun aileye ve çocuk bakımına dair yerleşik değerleriyle çatışabilir. Birçok kültürde, kadının toplumsal kabul görmesi için annelik ve ev içindeki rollerini başarıyla yerine getirmesi beklenir. Kadınlar, bu beklentiyi yerine getirmek adına bazen kariyer hedeflerinden taviz verirler ve “ehveni şer” anlayışı devreye girer. Çünkü kadınlar, kariyerlerinin gerektirdiği hırs ve zamanı, toplumun diğer değerleriyle dengelemek zorunda kalabilirler.
Erkeklerin Yapısal İşlevlere ve Kadınların İlişkisel Bağlara Odaklanması
Erkeklerin genellikle yapısal işlevlere odaklanması, onları ekonomik ve politik gücün merkezine yerleştirir. Toplum, erkeklerin güç ve başarıyı simgeleyen alanlarda varlık göstermesini bekler. Bu, onları daha rekabetçi, hedef odaklı ve kamusal alanda etkin olmaya zorlar. Kadınların ise daha çok ilişkisel bağlara odaklanması, onları sosyal bağlar kurma ve sürdürme konusunda daha aktif hale getirir. Bu bağlamda, kadınlar aile içindeki rollerini yerine getirirken, erkekler toplumun geneline yönelik işlevleri yerine getirmeye çalışır.
Bireylerin bu yapısal ayrışmalarda, toplumsal değerlerin ve kültürel pratiklerin ne denli etkili olduğu oldukça açıktır. Toplum, bireyleri bu rollere ittiği için, kadınlar ve erkekler sıklıkla bu rollerin kendilerine biçtiği sınırları aşmakta zorlanırlar. Bu da onları, genellikle “en kötü durumlardan daha az kötü olanı” tercih etmeye zorlar.
Sonuç: Toplumsal Değişim ve Ehveni Şer
Sonuç olarak, “ehveni şer” kavramı, sadece bireysel bir tercihten ibaret değildir. Toplumsal yapıların, normların ve kültürel pratiklerin bir sonucu olarak, insanlar zaman zaman en olumsuz durumlardan daha az kötü olanını tercih etmek zorunda kalır. Bu durum, erkeklerin yapısal işlevlere odaklanırken, kadınların ilişkisel bağlara odaklanması gibi derin toplumsal dinamiklerle şekillenir. Toplumun bireylere dayattığı roller, bireylerin kişisel seçimlerini sınırlayabilir ve bu da “ehveni şer” kavramının somut örnekleri olarak karşımıza çıkar.
Sizce, toplumsal normlar ve kültürel pratikler, bireylerin yaşamlarında ne kadar etkili? Siz de kendi deneyimlerinizde “ehveni şer” tercihlerinin izlerini görebiliyor musunuz? Fikirlerinizi paylaşarak, bu önemli konuda daha fazla tartışma başlatabiliriz.